Do 2024 zarejestrowano ich na Ukrainie prawie milion. Do dnia rosyjskiej inwazji około 10 tysięcy przebywało na terenie Unii Europejskiej. Wśród mieszkających w Polsce pracuje niewielu, a główną barierą dla ich aktywizacji zawodowej w naszym kraju są stereotypy. Weterani wojenni z Ukrainy, bo o nich mowa, to grupa osób, które nie tylko przeszły przez traumę konfliktu zbrojnego. To zwykle doświadczeni fachowcy, nierzadko posiadający unikalne umiejętności, mogący być cennym aktywem na polskim rynku pracy. Niemal wszyscy potrzebują pomocy w ponownej integracji społecznej

Co wiemy o nich na pewno? Większość do wybuchu wojny miała pracę na Ukrainie. Według sondażu przeprowadzonego przez Międzynarodową Organizację ds. Migracji 77% uchodźczyń i 76% uchodźców było zatrudnionych do momentu przymusowej emigracji. Wśród nich są osoby z doświadczeniem w zawodach od lat poszukiwanych na polskim rynku pracy, jak np. specjaliści IT. Wielu z nich w czasie pokoju pracowało dla firm z zagranicy, także z Polski. Mimo niedoboru talentów w Polsce i wszystkich atutów tych kandydatów, ich zatrudnienie nadal nie osiąga takiego poziomu, jak byśmy się tego spodziewali. W październiku 2023 odnotowaliśmy jego wyraźny spadek, wywołany wyjazdami pracowników z Ukrainy do innych krajów UE. 

– Za najważniejsze przyczyny niedostatecznego zatrudniania weteranów uważam brak wiedzy na ich temat. Wśród polskich pracodawców dominują stereotypy i brak rozpoznania ich kompetencji. Wielu wierzy w obiegowe opinie, które nie mają żadnego uzasadnienia w naszych danych. Przez to  nawet nie próbują korzystać z umiejętności, jakie posiadają tacy kandydaci. A wielokrotnie przekonałam się, że ich doświadczenie zawodowe, motywacja i zdolność do pracy w trudnych warunkach, są nieocenione. To atuty, które mogą znaleźć zastosowanie na wielu stanowiskach w niemal każdej branży — przekonuje Agnieszka Kolanowska, General Manager zlokalizowanej w Katowicach agencji zatrudnienia Smart Solutions HR.

O jakich stereotypach mowa?

  1. Bariera językowa 

Na początku 2024 katowicka agencja rozpoczęła anonimowe badanie ankietowe wśród pracodawców zatrudniających obywateli Ukrainy oraz samych kandydatów ze statusem weterana. (Dla potrzeb badania uznano za takich, wszystkie osoby, które uczestniczyły w działaniach bojowych przez okres nie krótszy niż 90 dni). Pierwsze wyniki zadają kłam wielu stereotypom.

– Od 10 lat najczęściej wskazywanym powodem niezatrudniania obywateli Ukrainy są bariery kulturowe i językowe. Gdyby była to istotna przeszkoda, nie mielibyśmy w Polsce prawie miliona zatrudnionych obywateli Ukrainy. Realia są takie, że podobieństwo polszczyzny do ukraińskiego wyraźnie skraca czas nauki i pozwala uchodźcom uczyć się go już po podjęciu zatrudnienia. Z jednej strony — już rok nauki polskiego zwykle daje Ukraińcom zdolność płynnego porozumiewania się w naszym języku. Z drugiej — większość prostych i poprawnych wypowiedzi po ukraińsku jest zrozumiała dla osób polskojęzycznych — przekonuje ekspertka Smart Solutions HR

2.  Stabilność psychiczna 

Nietrudno zrozumieć obawy pracodawców, że kandydaci doświadczeni przez wojnę mogą wymagać wsparcia psychologicznego lub że ich trauma może wpływać na efektywność w pracy. Z pewnością zatrudniając weteranów, należy uwzględnić ich doświadczenia w codziennej komunikacji. Współpracownicy powinni wiedzieć, jak prawidłowo komunikować się z osobami po ciężkim doświadczeniu bojowym. Pomoc terapeutyczna nie jest jednak obowiązkiem pracodawcy, a powinnością państwa. A każdy obywatel Ukrainy legalnie zatrudniony w Polsce ma prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej, w tym także psychologicznej. Warto także zwrócić uwagę na realną skalę problemu — na prawie milion weteranów z Jednolitego Państwowego Rejestru Weteranów Wojennych do 16 sierpnia 2023 r. o pomoc psychologiczną ubiegało się 6348 żołnierzy. To mniej niż 0,7%.

– Jestem przekonana, że edukacja polskich pracodawców na temat specyfiki doświadczeń weteranów i pomoc terapeutyczna dla weteranów mogą zmniejszyć te obawy. Od wybuchu wojny weterani, oprócz trudności adaptacyjnych, związanych z barierami językowymi i kulturowymi, napotykali przeszkody z powodu obciążeń psychicznych. Wystarczy zaadaptować część wypracowanych na Ukrainie form zdalnej pomocy psychologicznej, aby ułatwić im integrację w nowym środowisku pracy. A na pewno o wiele łatwiej zapewnić ją w Polsce niż w kraju objętym wojną — dodaje Kolanowska.

3. Wykształcenie i kwalifikacje

Wielu weteranów, pomimo posiadanych kwalifikacji zawodowych, nie mogło i nie może znaleźć pracy w Polsce. Napotykają na przeszkody, takie jak brak miejsc pracy w swoich dziedzinach oraz konieczność udokumentowania swoich kwalifikacji. O ile z tym ostatnim można poradzić sobie przy pomocy testów kompetencyjnych, o tyle zatrudnianie poniżej poziomu kwalifikacji jest wciąż powszechnym problemem dla aktywnych zawodowo obywateli ukraińskich, nie tylko weteranów. Praktyka dowodzi jednak, że zarówno ich motywacja do pracy, jak i jej jakość są najczęściej oceniane bardzo wysoko

– Świadczą o tym nie tylko wysokie oceny jakości ich pracy w naszym badaniu. Kolejny twardy dowód wysokiego potencjału adaptacyjnego, to średnio o 45% dłuższy średni czas pracy weterana z Ukrainy na każdym projekcie objętym naszym badaniem — podkreśla ekspertka Smart Solutions HR.

Warto dodać, że liczne w środowisku weteranów kobiety mają wyraźnie wyższy poziom wykształcenia niż ogół populacji Ukrainy, a większość z nich pracowała w sektorach zdrowia i edukacji. W Polsce właśnie w tych obszarach utrzymują się od lat wysokie niedobory kadrowe/braki personalne. Barierą jest w tym przypadku przede wszystkim nostryfikacja ich uprawnień zawodowych.

Korzyści dla polskich pracodawców

  1. Weterani to szczególnie zmotywowani pracownicy, bo zatrudnienie jest dla nich nie tylko źródłem utrzymania, ale także formą rehabilitacji psychologicznej i metodą reintegracji społecznej. 
  2. Ich doświadczenie w sytuacjach wysokiego ryzyka przekłada się na umiejętność radzenia sobie ze stresem. To cenne narzędzie na stanowiskach wymagających pracy pod presją czasu i  w dynamicznie zmieniających się środowiskach.
  3. Weterani z Ukrainy przynoszą ze sobą różnorodność kulturową i perspektywy, co może być atutem w globalnym środowisku biznesowym. Różnorodność kulturowa i doświadczenie życiowe weteranów mogą być źródłem innowacyjności i nowych perspektyw w firmie. 
  4. Pozytywny wizerunek Firmy: pracodawcy, którzy zatrudniają weteranów, mogą budować pozytywny wizerunek firmy jako organizacji społecznie odpowiedzialnej i wspierającej osoby, które przeszły przez trudne doświadczenia. 

– W naszym kraju powoli pojawiają się firmy, które wręcz chwalą się tym, że zatrudniają weteranów albo poszukują w tym środowisku specjalistów np. z zakresu bezpieczeństwa. Mam poczucie, że doświadczenia z innych krajów, np. amerykańskie w zakresie rekonwersji i wykorzystania potencjału byłych wojskowych na rynku pracy byłyby dla nas cennym źródłem dobrych praktyk. Trzeba tylko uświadomić środowisku pracodawców korzyści z zatrudniania weteranów — podsumowuje Agnieszka Kolanowska, General Manager Smart Solutions HR.

Co jeszcze możemy zrobić w tej sprawie?

Ukraina przyjęła ustawę 5344-d, która zmienia zasady zatrudniania niepełnosprawnych specjalistów, w tym weteranów poszkodowanych. Część pracy została więc już wykonana. Co moglibyśmy zrobić u nas? Wśród pomysłów najczęściej powtarzają się:

  • organizowanie specjalnych programów szkoleniowych, które pomagają w dostosowaniu umiejętności weteranów do wymagań rynku pracy, co może być kluczowym elementem.
  • wsparcie psychologiczne, zarówno dla pracodawców, jak i samych weteranów, może pomóc w rozwiązaniu problemów związanych z traumą wojenną i integracją.
  • tworzenie zachęt finansowych, takich jak ulgi podatkowe czy dotacje, może motywować pracodawców do aktywnego zatrudniania weteranów.
  • przeprowadzanie kampanii edukacyjnych na temat korzyści wynikających z zatrudnienia weteranów może zmienić myślenie pracodawców i społeczeństwa.
  • współpraca z organizacjami zajmującymi się pomocą w reintegracji weteranów może ułatwić proces zatrudniania i zapewnić wsparcie zarówno pracodawcom, jak i zatrudnianym weteranom.
  • inne formy wsparcia, takie jak dofinansowanie wyposażenia miejsc pracy czy opieki psychologicznej dla weteranów albo dofinansowanie dostosowania miejsc pracy dla weteranów poszkodowanych.

Podsumowanie

Mamy powody do dumy, bo ok. 65% uchodźców z Ukrainy znalazło u nas prace i jest to najwyższy  wskaźnik zatrudnienia  wśród państw OECD, (źródło: Polski Instytut Ekonomiczny, „Uchodźcy z Ukrainy na polskim rynku pracy: możliwości i przeszkody”). Weterani wojenni z Ukrainy nadal jednak czekają na odkrycie swojego potencjału na polskim rynku pracy. Działania edukacyjne, współpraca z organizacjami oraz różnorodne formy wsparcia mogą znacząco przyspieszyć proces integracji tej grupy społecznej. To nie tylko kwestia moralna, ale również ekonomiczna i wymierne korzyści zarówno dla pracodawców, jak i całego społeczeństwa. Warto inwestować w ludzi, którzy posiadają umiejętności, profesjonalizm i zaangażowanie, mogące znacząco wzbogacić polski rynek pracy.

Źródło: Niewykorzystany potencjał na polskim rynku pracy – Smart Solutions — PL. HR Provider №1 (smartsolutions-hr.pl)